Sarawak, sebuah negeri yang luas dengan kepelbagaian geografi dan komuniti etnik, telah lama berdepan dengan cabaran akses pendidikan berkualiti, khususnya dalam kalangan penduduk luar bandar dan pedalaman, di mana jarak ke sekolah, kekangan pengangkutan, ketidakmampuan keluarga untuk menanggung kos yuran, serta kekurangan sumber pembelajaran menjadi punca utama ketidaksamaan dalam sistem pendidikan.
Data Jabatan Perangkaan Malaysia menunjukkan bahawa kadar pendaftaran ke pengajian tinggi dalam kalangan pelajar B40 di Sarawak masih rendah berbanding purata nasional, mencerminkan realiti bahawa pendidikan tinggi sering dilihat sebagai ‘mewah’ dan bukan ‘keperluan’, satu fenomena yang turut diperhatikan dalam kajian UNESCO yang menyatakan bahawa jurang penyertaan pendidikan antara kumpulan berpendapatan rendah dan tinggi kekal menjadi cabaran utama di negara membangun.
Masalah ini bukan hanya menjejaskan pembangunan individu, malah melemahkan potensi pembangunan ekonomi negeri secara keseluruhan, terutamanya dalam era ekonomi berasaskan pengetahuan dan teknologi tinggi di mana kekurangan modal insan terlatih menjadi penghalang kepada kelestarian pertumbuhan, lebih-lebih lagi menjelang sasaran Sarawak menjadi wilayah maju berpendapatan tinggi menjelang 2030.
Bagi menangani jurang akses ini, Kerajaan Sarawak di bawah kepimpinan Premier Sarawak, YAB Datuk Patinggi Tan Sri (Dr) Abang Haji Abdul Rahman Zohari Tun Abang Haji Openg telah memperkenalkan pelbagai inisiatif progresif berasaskan prinsip “pendidikan untuk semua”, antaranya yang paling signifikan ialah Skim Pendidikan Tinggi Percuma Sarawak (FTES) yang akan mula dilaksanakan secara menyeluruh pada tahun 2026 dengan peruntukan hampir RM600 juta.
FTES akan membiayai sepenuhnya yuran pengajian pelajar Sarawak yang melanjutkan pelajaran di institusi pengajian tinggi milik Kerajaan Sarawak seperti Universiti Teknologi Sarawak (UTS), Kolej Laila Taib (KLT), dan kampus antarabangsa seperti Swinburne Sarawak dan Curtin Malaysia, dengan kira-kira 10,000 pelajar dijangka menerima manfaat skim ini yang merangkumi 64 kursus kritikal selaras dengan keutamaan pembangunan bakat negeri, terutamanya dalam bidang STEM, perubatan, undang-undang, perakaunan dan psikologi.
Malah, pelajar turut menerima elaun RM15,000 setahun untuk menampung kos sara hidup, dengan kriteria kelayakan berpaksikan pendapatan per kapita isi rumah RM1,500 atau kurang, satu pendekatan yang lebih inklusif berbanding klasifikasi B40 atau M40 semata-mata.
Bagi anak-anak di peringkat awal pula, Kerajaan Sarawak memperuntukkan RM2.5 juta untuk subsidi yuran TASKA dan TADIKA kepada keluarga berpendapatan RM7,000 ke bawah serta RM20 juta kepada penyedia pendidikan awal seperti SeDidik, satu pengiktirafan bahawa keadilan sosial dalam pendidikan perlu dibina sejak usia kanak-kanak.
Turut menyokong ekosistem ini ialah Program Pemerkasaan Pendidikan Sarawak (SEEP) iaitu program tuisyen percuma bagi pelajar Tingkatan 4 dan 5 di luar bandar dan golongan B40 yang memberikan bimbingan dalam mata pelajaran teras, dengan peruntukan ditingkatkan kepada RM20 juta pada tahun 2025 .
Langkah ini telah mula menunjukkan hasil yang positif, di mana SEEP kini melibatkan lebih banyak sekolah luar bandar dan mendapat sambutan tinggi daripada ibu bapa dan pelajar, yang rata-ratanya melihat program ini bukan sahaja sebagai tuisyen percuma, tetapi peluang kedua untuk mencapai cita-cita.
Pelajar yang sebelum ini kurang keyakinan diri kini lebih bermotivasi kerana tahu mereka tidak bersendirian dalam perjuangan pendidikan mereka, satu kesan psikososial yang penting dalam membina daya tahan akademik.
Di peringkat pengajian tinggi, inisiatif ini juga memberi peluang kepada golongan pekerja dewasa yang pernah menangguhkan pelajaran atas sebab kewangan untuk menyambung semula pengajian, membuka lembaran baharu kepada pembelajaran sepanjang hayat (lifelong learning) yang penting untuk membina tenaga kerja berdaya tahan dan fleksibel, selaras dengan aspirasi ekonomi berpengetahuan Sarawak.
Walau bagaimanapun, pelaksanaan dasar ini bukan tanpa cabaran kerana akses kepada maklumat berkaitan bantuan pendidikan masih terbatas di sesetengah kawasan terpencil, dan capaian internet menjadi penghalang besar bagi pembelajaran digital, satu isu yang turut ditekankan dalam laporan UNESCO bahawa infrastruktur digital yang tidak sekata boleh memburukkan ketidaksamaan pendidikan walaupun dasar pembiayaan telah dilaksanakan.
Tambahan pula, dasar ini hanya tertumpu kepada IPT milik Kerajaan Sarawak, menyebabkan pelajar yang memilih institusi swasta atau IPT luar negeri masih belum diliputi skim tersebut, satu batasan yang mungkin mengehadkan mobiliti pendidikan bagi mereka yang mempunyai pilihan institusi yang lebih luas.
Menyambut aspirasi pendidikan percuma ini, YB Dato’ Sri Huang Tiong Sii, semasa membentangkan Usul Penghargaan atas Ucapan Tuan Yang Terutama Yang di-Pertua Negeri Sarawak ketika perasmian Persidangan Mesyuarat Pertama bagi Penggal Keempat Dewan Undangan Negeri Sarawak Ke-19, 19 Mei 2025, turut merakamkan penghargaan dan sokongan terhadap ucapan tersebut, menegaskan bahawa pendidikan memainkan peranan amat penting dalam pembangunan negeri Sarawak, lebih-lebih lagi dalam era teknologi dan persaingan global yang semakin mencabar.
Menurut beliau, sistem pendidikan yang holistik akan dapat melengkapkan para pelajar dengan pengetahuan, kemahiran serta keupayaan pemikiran kritikal yang amat diperlukan dalam menghadapi cabaran semasa dan merebut peluang dalam landskap ekonomi yang sentiasa berubah.
Justeru, beliau menyambut baik pelancaran Dasar Pendidikan Tinggi Percuma kepada anak-anak Sarawak, yang menurutnya mencerminkan komitmen Kerajaan Sarawak untuk memastikan rakyat Sarawak dilengkapi dengan pengetahuan dan kemahiran teknologi terkini, satu inisiatif yang dilihat mampu melahirkan modal insan yang berdaya saing dan bersedia untuk membina masa depan negeri yang lebih cemerlang.
Dalam konteks perbandingan antarabangsa, pendekatan Sarawak boleh dianalisis melalui lensa dasar pendidikan percuma di negara-negara seperti Finland dan Germany yang telah lama mengamalkan prinsip pendidikan percuma dari peringkat awal hingga tinggi sebagai hak asas.
Di Finland, pendidikan adalah percuma pada setiap peringkat termasuk universiti, dengan pelajar domestik dan Kesatuan Eropah tidak membayar yuran pengajian, malah buku teks dan sokongan kewangan turut disediakan, satu model yang dikaitkan dengan pencapaian akademik tinggi dan kesamarataan sosial.
Begitu juga di Germany, universiti awam menawarkan pengajian percuma kepada pelajar domestik dan antarabangsa, dengan hanya yuran semester simbolik dikenakan, satu pendekatan yang bertujuan menjadikan pendidikan tinggi sebagai barang awam dan bukannya komoditi.
Walau bagaimanapun, kejayaan model-model ini bergantung kepada pembiayaan awam yang kukuh, infrastruktur pendidikan yang menyeluruh, dan sistem sokongan pelajar yang komprehensif, elemen-elemen yang masih dalam proses pembangunan di Sarawak.
Di Asia, Singapura pula mengamalkan pendekatan subsidi bersasar dan bantuan kewangan untuk pelajar berpendapatan rendah, dengan program seperti Edusave dan bursari sekolah yang menyasarkan pengurangan jurang pencapaian antara kumpulan sosioekonomi, walaupun pendidikan tidak sepenuhnya percuma.
Perbandingan ini menunjukkan bahawa tiada satu model universal untuk pendidikan percuma; kejayaan bergantung kepada konteks tempatan, kapasiti fiskal, dan komitmen politik terhadap keadilan sosial.
Keadilan sosial tidak akan tercapai jika pendidikan masih menjadi hak istimewa dan bukannya hak asas untuk semua, dan di Sarawak, jurang antara pelajar di bandar dan luar bandar bukan hanya dari segi prasarana sekolah atau guru, tetapi juga dari segi peluang dan sokongan akademik.
Ramai pelajar luar bandar terutama daripada keluarga berpendapatan rendah bergelut untuk bersaing secara adil dengan rakan sebaya di kawasan lebih membangun, sekali gus menyumbang kepada kitaran kemiskinan antara generasi yang sukar diputuskan, satu fenomena yang turut diperhatikan dalam kajian tempatan yang mendapati hanya 40% belia luar bandar melanjutkan pendidikan ke peringkat tinggi berbanding hampir 70% di kawasan bandar.
Dalam konteks ini, pendidikan bukan sahaja perlu disediakan, tetapi juga dijamin mampu diakses tanpa halangan kewangan, dan jika tidak, jurang sosial akan terus melebar dan masyarakat akan terus terbahagi antara “mereka yang mampu belajar” dan “mereka yang hanya mampu bermimpi”.
Menjawab cabaran tersebut, Kerajaan Sarawak telah meletakkan pendidikan sebagai pemacu utama dalam Belanjawan Negeri 2025 dengan teras strategik “Memperkukuh Pembangunan Bakat dan Pendidikan”, di mana pelbagai program diluncurkan bukan sekadar untuk meningkatkan angka penyertaan pendidikan, tetapi untuk menghapuskan diskriminasi peluang berdasarkan status ekonomi.
Kerajaan Sarawak melaksanakan Program Tuisyen Percuma bagi pelajar Tingkatan 3 hingga 5 yang mendapat markah rendah, khususnya di kawasan luar bandar, dengan mengenal pasti cabaran seperti isu pengangkutan dan makanan yang sering menghalang pelajar daripada hadir ke kelas tambahan.
Di samping itu, bantuan awal seperti subsidi yuran TASKA dan TADIKA, geran pendidikan awal dan peruntukan besar kepada SeDidik mencerminkan komitmen Kerajaan Sarawak untuk membina asas keadilan sosial sejak awal usia kanak-kanak.
Apa yang lebih penting, pendidikan percuma ini tidak hanya disasarkan kepada pelajar muda, tetapi juga kepada golongan dewasa, satu inisiatif yang membuka semula laluan pendidikan kepada mereka yang terpaksa menangguhkan pengajian kerana komitmen kewangan atau keluarga.
Kerajaan Sarawak turut memperkenalkan Skim Pendidikan Tinggi Percuma Sarawak (FTES) di peringkat institusi pengajian tinggi milik negeri, dengan penajaan yuran penuh serta elaun sara hidup sebanyak RM15,000 setahun untuk pelajar yang layak.
Kesan awal inisiatif ini mula menampakkan hasil apabila ramai pelajar daripada kumpulan berpendapatan rendah tidak lagi terpaksa bekerja sambilan secara berlebihan, sekali gus dapat menumpukan sepenuh perhatian kepada akademik.
Di sekolah luar bandar pula, guru-guru melaporkan peningkatan ketara dalam motivasi pelajar yang terlibat dalam program SEEP.
Salah satu kesan positif yang paling menyerlah ialah lonjakan ketara dalam bilangan pelajar di Universiti Teknologi Sarawak (UTS) meningkat lima kali ganda daripada sekitar 1,000 kepada lebih 5,000 pelajar, didorong oleh pengurangan yuran pengajian sehingga 50%, dengan kemasukan pelajar Bumiputera turut mencatat peningkatan signifikan, menandakan satu kemenangan besar bagi agenda pendidikan inklusif di negeri ini.
Ini membuktikan bahawa apabila beban kewangan dikurangkan, penyertaan meningkat secara dramatik, satu prinsip yang disokong oleh data OECD bahawa subsidi pendidikan yang bersasar berkesan meningkatkan akses bagi kumpulan berpendapatan rendah.
Namun begitu, pendidikan percuma sahaja tidak mencukupi jika tidak disokong oleh prasarana pendidikan yang berkualiti.
Capaian internet yang tidak stabil, kekurangan guru pakar, dan infrastruktur yang usang di beberapa kawasan luar bandar masih menjadi penghalang kepada kesan maksimum dasar ini, satu cabaran yang turut ditekankan dalam laporan Global Education Monitoring Report UNESCO bahawa peningkatan akses tanpa peningkatan kualiti boleh menghasilkan “pendidikan kosong” yang tidak memindahkan kemahiran sebenar.
Selain itu, perlu juga diambil kira kualiti kurikulum dan kaedah pengajaran supaya pelajar bukan sekadar lulus peperiksaan tetapi benar-benar bersedia menghadapi dunia sebenar.
Menyambung sokongan terhadap ucapan dasar Tuan Yang Terutama, YB Puan Dayang Noorazah binti Awang Sohor turut membawa suara penghargaan semasa pembentangan Usul Penghargaan atas Ucapan Tuan Yang Terutama Yang di-Pertua Negeri Sarawak, sempena perasmian Mesyuarat Pertama bagi Penggal Keempat Dewan Undangan Negeri Sarawak Ke-19 pada 19 Mei 2025, di mana beliau menzahirkan rasa bangga sebagai anak Sarawak atas pelbagai inisiatif yang dilaksanakan oleh Kerajaan Sarawak, khususnya di bawah Kementerian Pendidikan, Inovasi dan Pembangunan Bakat Sarawak (MEITD), yang begitu komited dalam membela nasib pelajar berkeperluan dan berpotensi tinggi.
Beberapa inisiatif utama yang disebut beliau termasuk Program Komputer Riba Percuma bagi memperkasa akses kepada pembelajaran digital; Bantuan Kewangan Khas (BKK) bagi meringankan beban keluarga berpendapatan rendah; dan FTES yang turut menyediakan elaun sebanyak RM15,000 setahun bermula tahun 2026, khusus untuk pelajar anak Sarawak di Institusi Pengajian Tinggi milik negeri.
Beliau juga menyambut baik pengumuman terbaharu oleh Premier Sarawak, YAB Datuk Patinggi Tan Sri (Dr) Abang Haji Abdul Rahman Zohari bin Tun Abang Haji Openg yang disiarkan menerusi portal berita TV Sarawak (TVS), di mana inisiatif pendidikan percuma ini kini diperluas kepada golongan pekerja yang terpaksa menangguhkan pengajian disebabkan komitmen keluarga atau kekangan kewangan.
Perluasan dasar ini membuktikan keprihatinan kerajaan terhadap keperluan pendidikan sepanjang hayat, sejajar dengan prinsip keterangkuman sosial, dan amat bermakna bukan hanya dari sudut memberi peluang kedua kepada rakyat Sarawak untuk melanjutkan pengajian, tetapi juga menggalakkan mobiliti sosial dan pengembangan kemahiran dalam kalangan tenaga kerja dewasa.
Ini akan menyumbang secara langsung kepada peningkatan produktiviti negeri serta menyokong transformasi ekonomi Sarawak ke arah ekonomi berpengetahuan dan berasaskan inovasi.
Sarawak telah menunjukkan bahawa apabila pendidikan dijadikan keutamaan, ia mampu menjadi alat yang paling berkesan untuk mengangkat darjat rakyat, dan pendidikan percuma yang diperkenalkan bukan sekadar dasar ekonomi atau bantuan kebajikan, tetapi strategi berasaskan keadilan sosial yang menyeluruh dalam merapatkan jurang, membuka harapan, dan menyemai rasa kepercayaan rakyat terhadap masa depan yang lebih baik.
Legasi pendidikan yang ditinggalkan oleh Almarhum Tun Pehin Sri Haji Abdul Taib Mahmud, yang melihat pendidikan sebagai tunggak utama dalam membentuk insan berdaya saing dan masyarakat makmur, terus diterjemahkan melalui penubuhan institusi pendidikan tinggi seperti Universiti Malaysia Sarawak (UNIMAS) pada 1992, Curtin University Malaysia pada 1999, dan Swinburne University of Technology Sarawak Campus pada 2000, satu manifestasi jelas bahawa Sarawak tidak mahu ketinggalan dalam menyediakan pendidikan bertaraf dunia.
Namun, Almarhum tidak sekadar mahu melihat universiti berdiri megah di bumi Kenyalang, sebaliknya menekankan bahawa yang lebih penting ialah memastikan anak-anak Sarawak walau di mana pun mereka dilahirkan, tidak tercicir dalam arus pendidikan, satu falsafah yang kini dihidupkan semula melalui FTES dan program-program sokongan lain.
Dengan iltizam itu, setiap anak Sarawak bukan sahaja menjadi tenaga kerja mahir, tetapi juga tampil sebagai pemimpin, pemikir dan pencetus inovasi masa hadapan, dan legasi pendidikan ini bukan sekadar tentang institusi atau polisi, tetapi tentang perubahan naratif, bahawa anak Sarawak mampu menggapai kejayaan jika diberikan peluang dan kepercayaan.
Langkah-langkah ini mencerminkan iltizam Kerajaan Sarawak untuk membina masa depan yang berdaya saing, dan turut menandakan anjakan paradigma dalam hala tuju pendidikan negeri ini iaitu daripada sistem konvensional kepada pendekatan yang berpaksikan keperluan sebenar pasaran kerja dan teknologi masa hadapan.
Penekanan terhadap bidang teknikal dan vokasional, termasuk Pendidikan dan Latihan Teknikal dan Vokasional (TVET) serta Sains, Teknologi, Kejuruteraan dan Matematik (STEM), membuktikan komitmen kerajaan dalam melahirkan tenaga kerja berkemahiran tinggi yang bukan sahaja mahir, malah berupaya menjadi peneraju dalam sektor strategik seperti tenaga boleh diperbaharui, kejuruteraan, ekonomi digital dan pertanian pintar.
Dengan sokongan infrastruktur pendidikan yang semakin mantap serta insentif seperti yuran pengajian percuma di institusi milik Sarawak, peluang kini lebih terbuka untuk anak Sarawak dari segenap lapisan masyarakat, satu aspirasi yang ditekankan dalam Perisytiharan Mesyuarat Pertama bagi Penggal Keempat Persidangan Dewan Undangan Negeri Sarawak yang ke-19 pada 19 Mei 2025, oleh Tuan Yang Terutama, Tun Pehin Sri Dr.
Haji Wan Junaidi bin Tuanku Jaafar, Yang di-Pertua Negeri Sarawak, yang menzahirkan penghargaan terhadap kesungguhan Kerajaan Sarawak dalam memperkasakan pembangunan modal insan dan pendidikan, sejajar dengan tuntutan zaman yang semakin mencabar.
Baginda turut menyambut baik inisiatif Kerajaan Sarawak dalam menubuhkan sekolah antarabangsa serta institusi pendidikan tinggi milik negeri yang berfokuskan teknikal dan vokasional, merupakan langkah yang amat bertepatan dengan kehendak industri, dan malah pelaksanaan dasar pendidikan tinggi percuma kepada anak-anak Sarawak dalam bidang terpilih mulai tahun hadapan dilihat sebagai pencetus harapan baharu kepada generasi muda, terutama dari kawasan luar bandar dan kumpulan berpendapatan rendah.
Sehubungan itu, TYT menyeru agar kerjasama strategik antara institusi pendidikan tinggi dan pihak industri terus diperkukuhkan agar pembangunan bakat dapat digarapkan secara menyeluruh dan selaras dengan keperluan sebenar pasaran kerja masa kini, penting bagi memastikan pendidikan bukan sahaja menjadi alat mobiliti sosial, tetapi juga teras kepada kelestarian ekonomi negeri.
Dengan kepimpinan yang berpandangan jauh, dasar yang progresif serta semangat kebersamaan seluruh rakyat Sarawak, masa depan pendidikan negeri ini berada di landasan yang kukuh menuju Sarawak Maju 2030, dan jika pendekatan ini diteruskan dengan penambahbaikan berterusan termasuk memperluas kepada IPT luar negeri, memperkukuh pendidikan vokasional dan membina kerjasama industri, potensi Sarawak akan terus berkembang sebagai contoh unggul dalam menjadikan pendidikan sebagai kunci utama kepada pembangunan yang inklusif, adil dan berdaya tahan.
Rujukan
1) https://www.facebook.com/iloveborneomy. (2025, April 21). I Love Borneo. I Love Borneo. https://www.iloveborneo.my/elaun-tuisyen-percuma-sarawak
2) Burhanuddin, A. (2025, May 18). Pekerja Sarawak kini boleh lanjutkan pelajaran secara percuma – TVS. TVS. https://www.tvsarawak.my/2025/05/18/pekerja-sarawak-kini-boleh-lanjutkan-pelajaran-secara-percuma/
3) Sumbangan Almarhum Taib Mahmud Jadi Sejarah Terulung Buat Rakyat Sarawak | Suara Sarawak. (2024, May 8). Suara Sarawak. https://suarasarawak.my/sumbangan-almarhum-taib-mahmud-jadi-sejarah-terulung-buat-rakyat-sarawak/
4) Sagah: About 10,000 students to benefit from Sarawak’s free tertiary education scheme in 2026. The Borneo Post. https://www.theborneopost.com/2025/11/27/sagah-about-10000-students-to-benefit-from-sarawaks-free-tertiary-education-scheme-in-2026/
5) Free Tertiary Education Scheme To Be Implemented Beginning Feb 2026. Sarawak Tribune. https://www.sarawaktribune.com/free-tertiary-education-scheme-to-be-implemented-beginning-feb-2026/
6) Sarawak to allocate RM600mil for free education in 2026. The Star. https://www.thestar.com.my/news/nation/2025/08/10/sarawak-to-allocate-rm600mil-for-free-education-in-2026
7) World Education Statistics 2025. UNESCO Institute for Statistics. https://www.uis.unesco.org/en/publication/world-education-statistics-2025
8) 2026 GEM Report: Access and equity. UNESCO Global Education Monitoring Report. https://www.unesco.org/gem-report/en
9) Finland’s Free Education Policy: Lessons for India and the Promise of Grassroots Change. Medium. https://medium.com/@sakshidsr9/finlands-free-education-policy-lessons-for-india-and-the-promise-of-grassroots-change-through-7b020e406bd0
10) Tuition-free Universities in Germany: A guide 2026. My German University. https://www.mygermanuniversity.com/articles/tuition-free-universities-in-germany
11) Education Policy Outlook in Finland. OECD. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2020/12/education-policy-outlook-in-finland_47abebf6/f162c72b-en.pdf
12) Singapore | Financing for equity in primary and secondary education. Education Profiles. https://education-profiles.org/eastern-and-south-eastern-asia/singapore/~financing-for-equity-in-primary-and-secondary-education
13) Overview of Rural Youth in Malaysia. Penerbit UTHM. https://penerbit.uthm.edu.my/periodicals/index.php/hsp/article/download/20087/6201
14) Education at a Glance 2025: Key system-level indicators of education finance. OECD. https://www.oecd.org/en/publications/education-at-a-glance-2025_1c0d9c79-en/full-report/key-system-level-indicators-of-education-finance_178e2c40.html